کاربردهای اجتماعی در فضای مجازی

معرفی به دوستان اشتراک گذاری

در این مقاله کاربردهای مفید و بهینه استفاده از فضای مجازی برای والدین و خانواده ها معرفی می گردد.

کاربردهای اجتماعی در فضای مجازی

نویسنده: خانم لیلا سهیلی آزاد

مقدمه

یکی از نیازهای اساسی انسان‌ها نیاز به برقراری ارتباط با دیگران و اجتماعی شدن است. پایه‌ای‌ترین ارتباطات اجتماعی را می‌توان خانواده، بستگان، دوستان و همکاران دانست که روابط معناداری بین افراد در این گروه‌ها برقرار است. این در حالی است که در سال‌های اخیر فناوری دیجیتال، اینترنت و مخلفات مربوطه شکل جدیدی از ارتباط را تعریف کرده‌اند و ارتباطات مجازی دیگر بخشی از زندگی بشر امروزی شده‌اند. پست الکترونیک، وب‌سایت‌ها، فروم‌ها، بازی‌ها ویدئویی، وبلاگ‌ها و شبکه‌های اجتماعی تبدیل به روش‌هایی نوین و کارآمد برای گسترش و تداوم روابط اجتماعی شده‌اند.
تا همین الان حدود 3.6 میلیارد انسان یعنی 40 درصد از زمین 7.5 میلیاردی ما، به جهان اینترنت قدم گذاشته‌اند. افراد در سنین مختلف و از گروه‌های اجتماعی متفاوت بدون توجه به مرز، زبان، جنس و فرهنگ بعیدترین فاصله‌ها را درنوردیده و در اجتماعات مجازی گرد هم آمده‌اند آن هم به ضرب چند کلیک!
قابلیت‌های پرشمار اینترنت بسیاری از فرمول‌ها و قوانین اجتماعی سنتی را تغییر داده است. اینترنت کتابی است که خواننده‌اش می‌تواند با شیوه‌های مختلفی آن‌ را ورق بزند و در پسِ هر تورق با دنیاهای جدیدی روبرو شود. فضای اینترنت فضای تعامل و تبادل است، این رسانه عظیم اجتماعی به کاربرانش فرصت می‌دهد تا آراء و نظرات خود را با دیگران مطرح کنند و از نظرات مختلف مطلع شوند. در سایت‌های خرید وارد شوند و کالای موردنظر خود را جستجو کنند و نظرات خریداران قبلی را بخوانند و سفارش خود را ثبت کنند. به‌راحتی اطلاعات مقصد و هر آنچه برای یک سفر لازم است را از اینترنت دریافت کرده و از نظرات و راهنمایی‌های افرادی که قبلاً این سفر را تجربه کرده‌اند استفاده کنند و با طیب خاطر به سفر بروند، در فعالیت‌های گروهی و تشکل‌های مردم‌نهاد مشارکت کنند و بسیاری فعالیت‌های از این‌ دست که ذاتی اجتماعی دارند با کمک اینترنت و ظهور فضای دیجیتال برای کاربران آسان شده‌اند. مشخص است که رسانه‌ای چنین توانا و فراگیر قطعاً تأثیرات متنوعی بر افراد و روابط اجتماعی‌شان خواهد داشت.
در این نوشتار قصد داریم تا تأثیرات اجتماعی مفید اینترنت را موردتوجه قرار دهیم و با گوشه‌ای از کارکردهای مثبت اجتماعی آن آشنا شویم.

• هویت بخشی فضای مجازی

حجم عظیم تبادل اطلاعات در فضای دیجیتال آن را تبدیل به یکی از ساختارهای مهم اجتماعی کرده است و نسل جوان پیشاپیش همه در شکل‌دهی آینده و فرم و محتوای این ساختار مؤثر هستند چراکه با توجه به آمارهای جهانی اکثریت قریب به‌اتفاق مشتریان فضای مجازی نوجوانان و جوانان هستند.
هویت دستاورد مهم دوران نوجوانی است، نوجوانان مطمئن هستند که دیگران دائم آن‌ها را مشاهده و به آن‌ها فکر می‌کنند آن‌ها همواره خود را روی صحنه می‌بینند. درواقع هر نوجوان برای خود یک افسانه شخصی دارد و خود را روی فرش قرمز می‌بیند. گروه همسالان در این سن تبدیل به گروه‌های کوچک‌تر با علایق مشترک می‌شود و آن‌ها ترجیح می‌دهند بیشتر وقت خود را با گروه بگذرانند تا والدین و خواهر و برادرها، حالا تصور کنید فضای شبکه‌های اجتماعی چه بستر کم‌نظیری را برای بروز و ظهور ویژگی‌های خاص این سنین فراهم می‌کند. (E. Berk, 2008) جوانان می‌توانند در این فضا دغدغه‌های خود را با دوستانشان مطرح کنند و علایق خود را به اشتراک بگذارند و در جریان دل‌مشغولی‌های یکدیگر قرار بگیرند.
اینترنت فضای بازی را برای ارزیابی قالب‌های شخصیتی متفاوت و آزمایش بازخورد دیگران فراهم می‌کند. در شبکه‌های اجتماعی هر فرد برای خود پروفایل شخصی دارد که مشخصات ظاهری او مانند نام و سن و جنس و علایقش را برای دیگران تعریف می‌کند، روشن است که استفاده‌کنندگان می‌توانند به‌راحتی مشخصات غیرواقعی برای خود تعریف کنند و درواقع هویتی را که به آن تمایل دارند برای خود می‌سازند، اما در دنیای واقعی هر فرد تنها می‌تواند بخشی از تمایلات درونی خود را از دوستان و آشنایان خود مخفی کند؛ اما مشخصات بیرونی را به‌هیچ‌عنوان نمی‌تواند تغییر دهد هویت او چیزی است که در طول سال‌ها و در اثر ارتباطات واقعی در ذهن دیگران ساخته شده است ازاین‌رو افرادی که به دنبال فضای تنفس و دوری از هویت واقعی خود هستند از این فضاها استفاده می‌کنند البته این کار هزینه‌هایی هم دارد و مهم‌تر از همه آسیبی است که در اثر این تضاد به روان خود فرد وارد می‌شود همین است که مرتباً توصیه می‌شود سعی کنید خود مجازی و خود واقعی‌تان در تضاد نباشند.
مشارکت در شبکه‌های اجتماعی یک ماجراجویی جدید برای جوانان است. مکان جدیدی است که حضور در آن مهارت‌های مختلفی نیاز دارد. جوانان یاد می‌گیرند اعتمادبه‌نفس بیشتری داشته باشند و مستقل باشند و با استفاده از شخصیت منحصربه‌فرد خود بهتر شنیده شوند، یا کسب محبوبیت و برخورد خوب با سایرین و همدلی با آن‌ها را تمرین کنند و حضور آنلاین مثبتی داشته باشند. این احساسات درصورتی‌که در مسیر درست رشد کنند درنهایت به زندگی روزمره هم منتقل می‌شوند.
موسسه Common Sense Media در سال 2012 در زمینه تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر سلامت اجتماعی و عاطفی نوجوانان گزارشی منتشر کرد، اغلب نوجوانان شرکت‌کننده در این تحقیق اعتقاد داشتند که شبکه‌های اجتماعی ابعادی از توانایی‌های شخصیتی آن‌ها مثل اعتمادبه‌نفس، افسردگی، اجتماعی شدن، خجالت نکشیدن و محبوبیت و همدلی و ارتباط بهتر با سایرین را بهبود داده است

اجتماعی

• تسهیل روابط و مشارکت‌های اجتماعی

اولین نوع از ارتباطات مجازی «ایمیل» بود که در سال 1957 ابداع شد. از آن موقع تابه‌حال تغییرات عمده‌ای در این فضا رخ داده است در حال حاضر شبکه‌های اجتماعی در حال تغییر نحوه ارتباطات مردم با جهان هستند و هرروزه ویژگی‌های بهتر و خدمات تازه‌تر برای مشتریانشان فراهم می‌کنند.
افراد به‌طور فزاینده‌ای قادر به برقراری ارتباط آنلاین آزادانه و راحت در محیط‌های مختلف اجتماعی شده‌اند که بسیار شبیه به موقعیت‌های واقعی در زندگی و در محل کار است. شبکه‌های اجتماعی به افراد فرصت می‌دهند تا با افراد جدیدی آشنا شوند و خلاقانه ایده‌ها و افکار خود را با استفاده از ابزارهای متنوع مثل وبلاگ و توییت و اشتراک عکس ابراز کنند. در معرض ارتباطات آنلاین بودن و صحبت کردن با افراد مختلف و ناشناس سبب می‌شود تا مهارت‌هایی در افراد به‌ویژه جوانان پرورش یابد که موقعیت‌های متناظر را ارزیابی و تفسیر کرده و به لحاظ ذهنی برای شرایط واقعی آماده شوند. Common Sense Media در همان تحقیق اعلام کرد که 88% از دانش آموزان مورد بررسی اعتقاد داشتند که شبکه‌های اجتماعی باعث استمرار دوستی‌ها شده است:

شبکه های اجتماعی


به‌نوعی می‌توان گفت شبکه‌های اجتماعی به جهت قابلیت خاص خود در ایجاد گروه‌های اجتماعی، در فضای مجازی فرایند ادغام اجتماعی را فراهم می‌آورند. کمپین‌های مجازی نمونه‌ای از این نوع مشارکت‌ها هستند که علاوه بر افزایش آگاهی جامعه یک تلاش جمعی در حل مشکلات اجتماعی هستند. امروزه شاهدیم که هسته اولیه بسیاری از تشکل‌های اجتماعی توسط جوانان و در همین فضا شکل می‌گیرد و پایه بسیاری از فعالیت‌های مفید اجتماعی است.

• تسهیل فرایند آموزش و تولید محتواهای تخصصی

محبوبیت روزافزون شبکه‌های اجتماعی مانند توییتر، فیس‌بوک و LinkedIn و یوتیوب سبب حضور نویسندگان و متخصصان مقالات و محتواهای تخصصی در این فضاها شده است. شبکه‌های اجتماعی و سایر امکانات اینترنت فرصت مناسبی برای نویسندگان و وبلاگ نویسان و متخصصان حوزه محتوا فراهم کرده است تا با مشتریان خاص خود راحت‌تر ارتباط برقرار کنند و دانش و مهارت خود را به‌سرعت و سهولت به اشتراک بگذارند. امروزه رسانه‌هایی نظیر یوتیوب یا آپارات و یا کانال‌های تخصصی در تلگرام نقش مهمی در آموزش دارند. (Shabnoor Siddiqui & Tajinder Singh, 2016)
شبکه‌های اجتماعی برای دانش‌آموزان هم فرصت خوبی است تا در مورد موضوعات تحصیلی با یکدیگر گفتگو کنند، بسیاری از مدارس و دانشگاه‌ها هم‌اکنون از امکانات این فضا برای توسعه کیفیت تحصیلی دانشجویان استفاده می‌کنند. بعضی از مدارس شبکه اجتماعی امن برای دانش‌آموز خود ایجاد کرده‌اند تا بتوانند با دانش آموزان دیگر ارتباط برقرار کنند و این کار را به روش ایمن‌تر انجام دهند. این مؤسسات آموزشی اعتقاد دارند استفاده از اینترنت و ارتباطات مجازی نه‌تنها مهارت‌های فنّاورانه دانش آموزان را افزایش می‌دهد بلکه به آنان کمک می‌کند مسائل را از زوایای مختلف بررسی کرده و با دیدگاه‌های متنوع سایرین آشنا شوند. والدین انتظار دارند مدارس بتوانند از امکانات شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی برای آموزش نوجوانان استفاده کنند، اما این کار را به شیوه‌ای ایمن انجام دهند.

• ‌ پیمودن مرزهای جغرافیایی و آشنایی با فرهنگ‌های مختلف

اینترنت جام جهان نمای این عصر است. افراد با یک جستجوی ساده با فرهنگ‌ها و آداب رسوم جوامع مختلف آشنا می‌شوند و در جریان رویدادها و اخبار مهم جهان قرار می‌گیرند. مرزهای جغرافیایی به‌سرعت درنوردیده می‌شود و واکنش‌های جهانی و فرا جغرافیایی نسبت به مشکلات و مصائب بشری شکل می‌‌گیرد.
آن طفل سوری «ایلان» یادتان هست؟ یک تصویر در شبکه‌های اجتماعی تا چه حد توانست موج همدردی با آوارگان سوری را برانگیزد و احساسات انسانی را به تلاطم درآورد.

فرد در دنیای مجازی خود را بخشی از اقیانوسی عظیم جامعه می‌بیند و حس همراهی با انسان‌های دیگر برای او تداعی ‌می‌شود. او با جوامع انسانی متنوع‌ روبه‌رو می‌شود و فضای خوبی برای آشنایی با فرهنگ‌های مختلف و ارتباط با دنیای فرای مرزهایش پیدا می‌کند. (سلیمانی پور، 1389)

• شکل‌گیری و تقویت خرد جمعی

بحث و بررسی مسائل روز جامعه یکی از علایق کاربران شبکه‌های اجتماعی است افراد مختلف با تحلیل و بررسی رویدادها و دسترسی آسان به منابع و مآخذ دید واضح‌تری به مسائل مربوط پیدا می‌کنند و با تبادل افکار و آراء خود در گروه‌ها و انجمن‌های تخصصی افق دید خود را نسبت به مسائل روز گسترش می‌دهند. (سلیمانی پور، 1389)

شبکه های اجتماعی


البته واضح است که بهره‌گیری از برآیند فکری متفکران و تحلیل‌گران حوزه‌های مختلف که پشتوانه علمی محکمی دارد را نباید با درگیر شدن در بحث‌های سطحی و سخیف کوچه‌بازاری که این روزها در شبکه‌های اجتماعی و گروه‌های تلگرامی شاهد آن هستیم اشتباه گرفت، میان محیط‌هایی مجازی که هر کس از راه می‌رسد اظهار فضلی می‌کند تا تبادل‌نظر کارشناسانه تفاوت از زمین تا آسمان است.
• امکان بیان ایده‌ها به‌صورت آزادانه و آشنایی با ایده‌ها، افکار و سلیقه‌های دیگران
شبکه‌های اجتماعی موانع ارتباط را از سر راه برداشته‌اند با استفاده از شبکه‌های اجتماعی ما می‌توانیم افکار و ادراکات خود را در موضوعات مختلف با تعداد زیادی از مخاطبان مطرح کنیم و صدایمان را به گوش افراد زیادی برسانیم. (سلیمانی پور، 1389) شما با خواندن پست‌ها و وبلاگ‌ها و یا تولیت‌ها تا حدودی با افراد و سلایقشان آشنا می‌شوید و در مقابل افکار و علایق خود را ابراز می‌کنید (البته این کار نیازمند به اشتراک‌گذاری برخی اطلاعات شخصی است و باید نسبت به اشتراک اطلاعات کلیدی خود حساس باشید.) و خیلی راحت‌تر از فضای آفلاین می‌توانید افکار و علایق و اندیشه‌ها و دیدگاه‌های موردعلاقه خودتان را دنبال کنید.
نوجوانان هم در سنینی هستند که نسبت به مسائل روز و مبتلابه جامعه کنجکاو می‌شوند و دوست دارند در مورد محدودیت‌ها و قوانین اجتماعی بحث و اظهارنظر کنند فضای تقریباً بدون محدودیت اینترنت و شبکه‌های اجتماعی و محدودیت اثر مراجع قدرت دنیای نوجوانی در آن، باعث می‌شود تا نوجوان بدون دغدغه آراء و نظرات خود را با دوستانش تبادل کند. در این فضا سخن گفتن در باب مسائل مورد علاقه آن‌ها بدون نگرانی از پیش‌داوری‌هایی که جوانان از آن‌ گریزان هستند صورت می‌گیرد و بدین ترتیب با گذشت زمان قابلیت ابراز و جود و بیان نظر و عقیده خود را تمرین می‌کنند.
رسانه‌های اجتماعی را می‌توان به‌عنوان صدایی رسا در جامعه مورد استفاده قرار داد. سایت‌های مختلف شبکه‌های اجتماعی مانند فیس‌بوک و توییتر توسط جوانان مورد استفاده قرار می‌گیرند تا صدایی برای «بی‌صداها» ایجاد کنند. به‌عنوان مثال، در فیس‌بوک، گروه‌هایی برای ایجاد آگاهی بیشتر جامعه از نحوه برخورد با مشکلات فعال می‌شوند. اکثر این گروه‌ها توسط جوانان پا می‌گیرد، بخشی از جامعه که هنوز حساسیت خود را به مسائل از دست نداده‌اند و امیدوارانه تلاش می‌کنند و رسانه‌های اجتماعی را مکانی ایدئال برای گسترش پیام خود و همکاری در رفع مشکلات می‌بینند.

• ارتباط مجازی مستمر با دوستان و آشنایان

شبکه‌های اجتماعی به مکانی مناسب برای ارتباط آسان با دوستان تبدیل شده‌اند. (سلیمانی پور، 1389) بسیاری از شما ممکن است دوستان قدیمی مدرسه و دانشگاه خود را که سال‌ها پیش گم کرده‌اید و خبری از آن‌ها ندارید از طریق ارتباطات شبکه‌های اجتماعی و مثلاً فیس‌بوک پیدا کرده باشید و از این بابت ممنون شبکه‌های اجتماعی باشید. شبکه‌های اجتماعی به ما فرصت داده‌اند تا با مردم و دوستانی که دسترسی نداریم روابط بهتر و مستمر ایجاد کنیم، در مورد زندگی آن‌ها بشنویم و از زندگی و رویدادهای خود با آن‌ها صحبت کنیم. شبکه‌های اجتماعی دنیا را به‌ جای کوچک‌تری از آنچه واقعاً هست تبدیل کرده‌اند وقتی در یک گروه یا شبکه با عده‌ای از دوستانمان یا افراد خانواده در حال حرف و صحبت هستیم به نظر می‌رسد فارغ از بُعد فیزیکی، همه کنار یکدیگریم.
شبکه‌های اجتماعی موبایلی هم که کار را بسیار راحت‌تر کرده‌اند، زیرا بسیاری از افراد همیشه گوشی‌های هوشمند خود را همراه دارند. مردم از تلفن‌های همراه برای به‌روز رسانی وضعیت خود، ارسال نظرات، آپلود عکس‌ها، ارسال پیام‌ها و به‌روز رسانی مشخصات و حتی ارسال موقعیت مکانی خود استفاده می‌کنند و تقریباً در هر نقطه قابل دسترسی هستند.

از طرفی افزایش سرعت تبادل اطلاعات و باخبر شدن از اتفاقات مهم و خبرها کارها را بسیار راحت‌تر کرده است. شاید قبلاً برای اطلاع‌رسانی در موارد ضروری به اقوام و دوستان باید ساعت‌ها وقت خود را پای تلفن می‌گذراندید ولی امروزه با یک توئیت یا یک پست اینستاگرام در عرض چند ثانیه دوستانتان در جریان وضعیت و احوال شما قرار می‌گیرند.
بیش از نیمی از دانش آموزان شرکت‌کننده در تحقیق CommonSense Media اظهار داشتند که شبکه‌های اجتماعی به ارتباطات آن‌ها با دوستانشان و اعضای خانواده (غیر از پدر و مادر) کمک کرده است البته همان‌طور که مشاهده می‌شود شاخص بهبود ارتباط با والدین موفق نبوده است:

شبکه های اجتماعی

• توسعه کسب‌وکارها

شبکه‌های اجتماعی به شیوه‌های گوناگون به کسب‌وکارها کمک می‌کنند. رسانه‌های سنتی مانند رادیو، آگهی‌های تلویزیونی و آگهی‌های چاپی دیگر کارایی سابق را ندارند یکی از دلایلش این است که به‌رغم هزینه زیاد قادر به دنبال کردن جامعه هدف نیستند و تبلیغات را برای همه یکسان پخش می‌کنند؛ اما شبکه‌های اجتماعی و فضای آنلاین باعث افزایش بینش کسب‌وکارها نسبت به بازار و مشتریانشان می‌شود. (Shabnoor Siddiqui & Tajinder Singh, 2016) با کمک آن‌ها کسب‌وکارها می‌تواند با مشتریان هدف خود به‌صورت رایگان ارتباط برقرار کنند و در جریان علایق و مشکلات کار قرار بگیرند و وضعیت رقبای خود را پایش کنند و از طریق آگهی و تبلیغات در فیس‌بوک، اینستاگرام یا هر سایت اجتماعی دیگر هزینه بازاریابی خود را به میزان قابل توجهی کاهش دهند.

نتیجه‌گیری

به نظر می‌رسد اگر فضای مجازی و امکانات متنوع آن آگاهانه بکار گرفته شوند ابزار مناسبی برای توسعه ابعاد اجتماعی انسان امروزی باشد، ارتباطات دیجیتال، فضای آنلاین و شبکه‌های اجتماعی به واقع توانسته‌اند افق جدیدی را پیش روی بشر بگشایند و راه‌های تازه‌ای را در برقراری ارتباط تعریف کنند.
جامعه شبکه‌ای افراد را به سوی زندگی‌ای سوق داده است که در آن می‌توانند علاوه بر تحکیم روابط دوستانه و خانوادگی روابط جدیدی را تجربه کنند. در فرایند های جمعی و هم آفرینی شرکت کنند و با نقش‌آفرینی در عرصه‌های متنوع به خودیابی خویش کمک کنند. دنیای دیجیتال و فضای آنلاین محیطی باز را خلق کرده است که افراد فارغ از محدودیت‌های دست و پاگیر و بعضاً دشوار دنیای آفلاین فرصت مناسبی را برای بروز و شناخت مهارت‌های اجتماعی خود پیدا کنند و خود را بخشی از جامعه جهانی احساس کنند، با اقوام و فرهنگ‌های مختلف آشنا شوند و تجربه بیندوزند و در مسائل جامعه خود اثرگذار باشند.

مراجع


1. سلیمانی پور، روح الله، (1389)، شبکه های اجتماعی، فرصت ها و تهدیدها، نشریه اطلاع رسانی و کتابداری، ره آورد نور، تابستان، شماره 31
2. E. Berk Laura,2008, Exploring Lifespan Development
3. Shabnoor Siddiqui, Tajinder Singh, 2016, International Journal of Computer Applications Technology and Research,Volume 5, Social Media its Impact with Positive and Negative Aspects, ijcatr05021006.pdf

نظرات

 
   
 
Captcha