چقدر پیام اشکال را می‌دانید؟

معرفی به دوستان اشتراک گذاری

انسان‌ در گذر زمان، دائما با اشکال و تصاويري رو به رو بوده که در آنها رمز و رازي نهفته بوده است. این تصاویر به‌تدریج به نمادی از یک تفکر، آیین، قومیت، حس و ... تبدیل شده و مفاهيمي را در همین ارتباط با خود منتقل مي‌کنند. نماد يکي از کهن‌ترين ابزارهاي بيان ایده‌های انسان محسوب شده و به‌خوبی بر مخاطب خود تأثير مي‌گذارد. نمادها همچون يک شمشير دو لبه هستند. اگر آدمی را دچار توهمات و خرافات و مطالب باطل سازند، سد راه تکامل او می‌شوند، اما چنانچه برای مقاصد مثبت استفاده شوند و با بیان علمی و منطقی همراه باشند، می‌توان با استمداد از نمادشناسی به اهداف خوبی دست یافت. نمادهای خرافه، باطل و یا شیطانی می‌توانند عامل مهمی در تخریب باورهای مردم داشته باشند.

چقدر پیام اشکال را می‌دانید؟

نویسنده: خانم زهره آیت اللهی

مقدمه

انسان‌ در گذر زمان، دائما با اشکال و تصاويري رو به رو بوده که در آنها رمز و رازي نهفته بوده است. این تصاویر به‌تدریج به نمادی از یک تفکر، آیین، قومیت، حس و ... تبدیل شده و مفاهيمي را در همین ارتباط با خود منتقل مي‌کنند. نماد يکي از کهن‌ترين ابزارهاي بيان ایده‌های انسان محسوب شده و به‌خوبی بر مخاطب خود تأثير مي‌گذارد. نمادها همچون يک شمشير دو لبه هستند. اگر آدمی را دچار توهمات و خرافات و مطالب باطل سازند، سد راه تکامل او می‌شوند، اما چنانچه برای مقاصد مثبت استفاده شوند و با بیان علمی و منطقی همراه باشند، می‌توان با استمداد از نمادشناسی به اهداف خوبی دست یافت. نمادهای خرافه، باطل و یا شیطانی می‌توانند عامل مهمی در تخریب باورهای مردم داشته باشند.
در انیمیشنها، فیلمها و بازیهای کامپیوتری، بسیاری از پیامها به صورت غیرمستقیم و ضمنی القاء می‌شوند و همین پیامهای کشف نشده می‌توانند تاثیر خود را بر مخاطب بگذارند. این پیامها در بسیاری از موارد از طریق اشکال و نمادهایی که در گوشه و کنار یک پیام رسانه‌ای قرار دارند منتقل می‌شوند.
هدف این مقاله، معرفی برخی از این نمادها و اشکال و درک پیام آنهاست.

نماد چیست؟

واژه "نماد "، در لغت به معنای نشانه، مظهر، شکل یا علامتی با معنای خاص است (آریان‌پور، 1385، ج2، ص2258). نماد عموما شیء کمابیش عینی است که جایگزین چیز دیگر شده و بر معنایی دلالت دارد. رابطه بین ظاهر و مفهوم نماد، ذاتی و خود به خودی نبوده و بر اساس یک قرارداد است (محسنیان راد، 1385،ص202). در همین رابطه علم نشانه شناسی، برای فهم حقیقت پنهان شده در پس علائم، رموز و نشانه‌ها و نمادهای فرهنگی و رسانه‌ای، به مطالعه‌ی نظام‌های نشانه‌ای پرداخته است. با زندگی در جهانی که نشانه‌های بصری هر لحظه در آن بیشتر می‌شوند، لازم است بیاموزیم که حتی واقع‌نمایانه‌ترین نشانه‌ها، همان چیزهایی نیستند که نشانمان می‌دهند.
در دنیای امروز رسانه‌ها از همه جهت، ما و کودکانمان را به محاصره خود در آورده‌اند و هر کدام پیامی را با خود منتقل می‌کنند که بخش عمده‌ای از آن پیام آشکارا به مخاطب منتقل نمی‌شود، بلکه به کمک نمادهای به کار گرفته شده بر قسمت ناخودآگاه ذهن اثر می‌گذارند (آقاجانی،1387، ص165). حتی کودکانه‌ترین انیمیشنها می‌توانند از این طریق به جدی‌ترین مسائل زندگی بپردازند. رسانه‌ها در بسیاری از تصمیم‌گیریها، قضاوتها، گرایشها و مشکلاتی که برای ما پیش می‌آید، اثر گذارند و معمولا تاثیر‌شان نامحسوس و آرام انجام می‌گیرد. (محمدی،1393،ص36).

تأثیر نمادها در دوران کودکی و نوجوانی

گرایشهای فرهنگی در دوران کودکی شکل می‌گیرد. کودک در این دوره، تنها استفاده‌کننده از مفاهیم فرهنگی است و خودش آنها را کشف و یا خلق نمی‌کند، بلکه از طریق رخدادهایی با سازوکارهای جهان آشنا می‌شود.
عدم توجه و آگاهی از نمادها و ایدئولوژی‌های پشت پرده رسانه‌ها در نحوه استفاده از این نمادها، باعث می‌شود که کودک در فرآیند فرهنگ‌پذیری، به صورت ناخواسته با اهداف این رسانه‌ها همسو شود. بهره‌گیری از نمادها به صورت گسترده سبب می‌گردد تا ذهن به آن عادت کرده و با گذشت زمان نسبت به آن احساس مثبتی داشته باشد. (قائمی، مراثی، 1392، ص65)
شاید برای بسیاری از والدین این سؤال مطرح شود که رویارویی با این علائم، بدون آنکه کودکشان متوجه وجود آنها شود و یا شناختی نسبت به آنها داشته باشد چه تأثیری می‌تواند ایجاد کند. در علم روانشناسی مبحثی تحت عنوان «محرک‌های فرا‌آستانه‌ای» وجود دارد که می‌تواند پاسخگوی این سؤال باشد. محرک‌های فراآستانه‌ای به هرگونه محرک حسی که پایین‌تر از آستانه مطلق فردی برای ادراک آگاهانه باشد اطلاق می‌گردد. بعبارت دیگر، این محرک‌ها که می‌توانند به صورت دیداری و شنیداری باشند، بدون آگاهی فرد، اندیشه، احساسات و رفتار او را تحت تأثیر قرار می‌دهند. این ویژگی باعث شده تا در برنامه‌های تبلیغاتی به شدت از این‌گونه محرکها بهره‌برداری ‌شود.
استفاده از محرکهای فراآستانه‌ای در محصولات رسانه‌ای، آموزش حین سرگرمی را، که شیوه جدیدی از آموزش با نام سرگرم‌آموزی است را میسر ساخته است. در سطوح یادگیری بعدی درصد آگاهی فرد از آنچه با آن مواجه است، روبه کاهش رفته تا جایی که محرک‌های فراآستانه‌ای فرد درگیر یادگیری می‌شوند و او ناخودآگاه به سمت پیام‌ها، نمادها و مفاهیمی که بعضا در تقابل با عقاید و ارزش‌های فرد است، گرایش پیدا می‌کند.
جالب است بدانید یادگیرنده‌ها، واکنشها و احساس مثبتی نسبت به برخی نمادهایی دارند که اگر به صورت آگاهانه به آنها معرفی می‌شدند حالت تدافعی به خود می‌گرفتند، اما آرام آرام و در حین تعامل با محصولات رسانه‌ای اصول و عقایدشان را می‌پذیرند و به سمتشان گرایش پیدا می‌کنند. حال تصور کنید مخاطب این محصولات، کودک و نوجوانی است که هنوز شخصیت و هویتش شکل نگرفته‌ و طبیعتا آن حالت تدافعی در او وجود ندارد و قطعا میزان آسیب‌پذیری بالاتری خواهد داشت. در این زمینه سازمان ملل نیز چند دهه پیش، پس از انجام تحقیقاتی اعلام کرد که «مفاهیم فرهنگی ناشی از تلقینات فکری زیرآستانه‌ای، تهدیدات عمده‌ای برای حقوق بشر، در سراسر جهان، محسوب می‌شوند».(خبرگزاری فارس، 1393)
معرفی برخی نمادهای انحرافی در رسانه‌های با مخاطب کودک و نوجوان
دارندگان افکار انحرافی و تهیه‌کنندگان مطالب گمراه‌کننده و مبتذل، از جمله شیطان‌پرستان، فراماسونرها، منحرفان جنسی و .... برای نفوذ خود در میان مخاطبانشان از نمادهای خاصی استفاده می‌کنند. افکار این گروهها، غالبا از فرقه‌های انحرافی یهود مانند کابالیستها و ماسونها سرچشمه گرفته‌است.
البته لازم به ذکر است که امروزه جریانهای انحرافی، بسیاری از نمادهایی را که در دیگر آیینها و مسلکها ریشه دارد، به سود خود به کار گرفته و آنها را تصاحب نموده‌است. هدف آنها از این کار، اثبات ریشه‌داربودن افکار خود و تثبیت آن است. پاره‌ای از این نمادها به تمدنهای باستانی مصر و یونان و بعضی دیگر به تمدنهای شرقی مانند هندو و بودا تعلق دارند. از سوی دیگر از آن جا که فرهنگهای مختلف در طول زمان از یکدیگر تاثیر پذیرفته‌اند، نمادهای ریشه‌دار در این فرهنگها هم از یکدیگر متأثر شده‌اند. لذا نمادها لزوما معنای واحدی ندارند. از آن جا که برخورداری از نمادهای گویا و متنوع، بمنزله قدرتی بی‌بدیل برای دارنده آن محسوب می‌شود، پس نسبت‌دادن نمادهای دیگر جریانها و آیینها به جریانات انحرافی، تلاش غیرمستقیم برای تبلیغ آن مرام انحرافی و کمک ناخواسته به آنان است. (تبیان، 1396)
در ادامه به برخی از نمادهای مشهور انحرافی که در رسانه‌ها از جمله رسانه‌های با مخاطب کودک و نوجوان مورد استفاده قرار می‌گیرد، ‌پرداخته شده است.

1- پنج ضلعي وارونه

پنج ضلعی وارونه یا نشانه ستاره صبح، نامي است که به شيطان تعلق دارد. اين علامت در مراسم مخفيانه و جادوگري برای احضار ارواح شيطاني استفاده مي‌شود. اين علامت را شيطان‌پرستان با دو ضلع در بالا و ملحدان با يک ضلع در بالا استفاده مي‌کنند. گاه دایره‌ای نیز به دور آن کشیده می‌شود.
ستاره پنج پر یا پنتاگرام یکی از مهمترین، قدرتمندترین و ماندگارترین سمبل‌ها در تاریخ بشر است. این علامت در فرهنگ و تمدن باستان مایان‌های آمریکای لاتین، هند، چین، مصر و یونان از مهمترین و پرمعناترین علامتها بوده‌است. اما اکنون به عنوان علامت نشانه شيطان شناخته می‌شود. نمونه‌ای از آن را در تصویر زیر بر روی یک تی شرت و همچنین در تصویری از انیمیشن ماه محصول شرکت والت دیزنی می‌بینید:

اشکال

ستاره

2- بافومت

يكي ديگر از اين نمادها، بز يا قوچي به نام بافومت است كه هم با جانور شاخ‌دار يوحنا همانندي دارد و هم در اسطوره‌هاي مصري، خداي هوش و دانايي معرفي شده و آفرينش انسان به وسيلة چرخ سفالگري را به او نسبت مي‌‌‌دهند. این علامت شامل یک ستاره پنج پر برعکس، یک بز و کلمه‌ی لویاتان به زبان عبری است.

بافومت

این علامت به عنوان خداي شيطاني و سمبل شيطان شناخته می‌شود. در شکل زیر نمونه‌ای از نماد بز بوفامت بصورت خالکوبی شده‌ بر روی دست فرد، دیده می‌شود. همچنین این نماد در پس زمینه بازی Clash of clans قابل مشاهده است.

بافومت

بافومت

3- 666

666 علامت بشر و نشانه جانور (هيولا) است. اين عدد به گفتة مكاشفة يوحنا كه يك يهودي تازه مسيحي بود، عدد شيطان معرفي شده است. این علامت در برخی موارد با FFF هم نمایش داده می‌شود.
در شکل زیر استفاده از تصویر عدد 666 بر روی کفش و ترویج و عادی‌سازی این علائم نشان داده شده است.

666



این نماد همچنین به صورت سه دایره تو در تو، مطابق شکل زیر، دیده می‌شود. در بازی Taken6، بر روی دستکش یکی از بازیگران با همین شکل استفاده شده است.

666

4- چشم شیطان

چشم شیطان

یکی از نمادهایی که در فراماسونری بسیار کاربرد دارد نماد چشم جهان‌بین است که به صورت یک هرم و یک چشم در انتهای آن می‌باشد.چشم شیطان همیشه تماشا می‌کند، امتحان می‌کند و قضاوت می‌کند ولی نیمه باز است و تصور می‌شود که نظاره‌گر نیست. چشمی که سرانجام را می‌بیند و به خاطر کسانی که تحت سلطه‌اش نیستند اشک می‌ریزد، نمادی است که در فراماسونی جدید به وجود آمد و برای مراسم سوگواری استفاده می‌شود.
چشم همه چیزبین ، نام دیگری برای آن است که در طراحی دلار نیز به کار رفته‌است. اگر دقت شود به شکل تک چشم چپ بوده که در مورد دجال در روایات نیز آمده‌است.

نمونه دیگر به کارگیری این نماد، در انیمیشن "دانشگاه هیولاها" و شخصیت اصلی انیمیشن مایک وازوسکی است که هیولایی سبز رنگ با یک سر توپ مانند و یک چشم است.

چشم شیطان

5- سر بز یا دست شاخ دار

سربز

سر بز یا دست شاخ دار، نماد ارادت به شیطان (بز) است که شیطان‌پرستان از آن در مراسم مختلف برای نشان دادن هویت خود استفاده می‌کنند. بز شاخدار يکي از راه‌هاي شيطان‌پرستان براي مسخره کردن مسيح است زيرا گفته مي‌شود که مسيح مانند بره‌اي برای گناهان بشر کشته شد. شیطان پرستان برای سلام دادن از این علامت دست استفاده می‌کنند.
در بازی clash of clans چنین نمادی مشاهده می‌شود که می‌توان گفت همان نماد شاخ شیطان است.

سربز

6- پرچم رنگین کمان

در سال ۱۹۷۸ پرچم رنگین‌کمانی برای جشن آزادی همجنسگرایان طراحی شد. این پرچم به شکل‌های مختلفی مانند پرچم، بنر، لباس یا زیورآلات، در رژه غرور این فرقه دارای انحراف اخلاقی، در کشورهای مختلف استفاده می‌شود.
در یکی از صحنه‌های انیمیشن پرندگان خشمگین به صورت گذرا، پرچم هم‌جنس‌بازان در کلاس درس پرندگان، به نمایش درمی‌آید.

پرچم رنگین کمان

نتیجه‌گیری

تصاویر، اشکال و نمادها يکي از کهن‌ترين ابزارهاي بيان ایده‌های انسان محسوب شده و به‌خوبی بر مخاطب خود تاثير مي‌گذارند. این ابزار می‌تواند هم در جهت مثبت مورد استفاده قرار گیرد و هم برای مقاصد باطل و انحرافی به کار آید. رسانه‌ها از جمله محملهای بکارگیری نمادها هستند.
مخاطبان رسانه علی‌الخصوص کودکان وقتی با انیمیشنها و بازیهای کامپیوتری مواجه می‌شوند، هرچند ممکن است که به طور مستقیم معنای اشکال و نمادهای موجود در این رسانه‎ها را درک نکنند ولی این اشکال بر ذهن ناخودآگاه آنان تاثیر گذاشته و اندیشه، احساسات و رفتار آنان را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
دارندگان افکار انحرافی برای نفوذ خود در میان مخاطبانشان از نمادهای خاصی بهره می‌گیرند که بسیاری از آنها به گروههای شیطان‌پرستی و یا فراماسونی تعلق دارد. آشنایی با این نمادها کمک خواهد کرد تا بتوان با آگاهی بخشی به فرزندانمان، با اثرات منفی این تصاویر و اشکال مخفی مقابله کرد.

مراجع

• آریان پور،1385 عباس، آریان پور، منوچهر، فرهنگ آریانپور، ج2،ص2258
• آقاجانی، زهرا، 1387، تحليل نشانه شناختي فيلم بدون دخترم هرگز، مجله نقد ادبی، سال اول، شماره اول،
• تبیان، 1396، شيطان پرستي و نماد گرايي، بازبینی شده در 5/12/96 از
https://article.tebyan.net/403538/ شيطان-پرستي-و-نماد-گرايي/
• خبرگزاری فارس، 1393، شیطان پشت پرده انیمیشن‌های والت دیزنی با کودکانمان چه می‌کند؟ بازبینی شده در 20/11/96 از http://www.farsnews.com/printable.php?nn=13930207000339
• قائمی،شیما؛مراثی، محسن، 1392، بررسی کاربرد نماد چشم جهان بین در طراحی شخصیت‌‌های انیمیشنی و مسکات ها در گرافیک امروز، نشریه هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی، دوره18، شماره3،
• محسنیان راد، مهدی، 1385؛ ارتباط شناسی، چ هفتم، تهران، سروش
• محمدی، محمد، 1393؛ سواد رسانه، قم، نشر سوچا

نظرات

 
   
 
Captcha