تربیت برای فضای مجازی

معرفی به دوستان اشتراک گذاری

تربیت فرزند جزو حقوقی است که به گردن والدین است، در دنیای امروز این تربیت به عهده شبکه های اجتماعی، موبایل ها و... گذاشته شده است. والدین باید بدانند که برای رهایی از دست فرزند، سپردن آن به فضای مجازی برای او حقوقی می آورد که باید در پیشگاه الهی پاسخگو باشد.

تربیت برای فضای مجازی

نویسنده: خانم فاطمه ربیعی

حق فرزند

وقتی بحث حقوق فرزند و والدین به میان می‌آید، بیشتر درباره‌ی حق والدین بر فرزند صحبت می‌شود. در این باره صحبت‌های زیادی شده‌است و همواره بر فرزندان توصیه شده تا حق والدین بر عهده خود را شناخته و مراعات کنند که البته نکته بسیار مهمی است. اما در این نوشتار می‌خواهیم به این مسئله بپردازیم که این حق دو سویه است. یعنی همان‌طور که والدین بر فرزندان حقوقی دارند، فرزندان نیز نسبت به والدین خود دارای حق و حقوقی هستند. فرزندان نعمت‌های الهی و در واقع امانت الهی است که به والدین سپرده شده است. وقتی پدر و مادری فرزندی را به دنیا می‌آورند، درباره‌ی او مسئولیت دارند و نمی‌توانند آن‌ها را به حال خود رها کنند.
در روایات اهل بیت(سلام الله علیهم) برای فرزند، حقوقی را بر عهده والدین شمرده ‌است که عبارت‌اند از:
انتخاب نام نیکو برای او؛ سرزنده و گرامی داشتن مادر او؛ توجه به انتسابش به والدین؛ بهداشت او؛ تغذیه مناسب وی؛ تعلیم و تربیت او؛ مهرورزی به وی؛ اکرام او؛ یاری کردنش بر کار نیک.
در این میان ما می‌خواهیم به حق تعلیم و تربیت فرزند بر عهده والدین بپردازیم.
امام سجاد (علیه السلام) در رساله حقوق در این باره می‌فرمایند:
«حق فرزندت این است که بدانی او از تو و وابسته به تو است در زندگی دنیا، و خیر و شرش، با تو است و تو مسئولیت سرپرستی او را از حسن تربیت و راهنمایی او بر خدای عزوجل و کمک او بر طاعت و فرمانبرداری خدا در مورد تو و در مورد خودش به عهده داری. سپس در صورت انجام این مسئولیت، ثواب می‌بری و در صورت کوتاهی، کیفر می‌شوی. پس درباره او به گونه‌ای نیک عمل کن که خوبی اثر او در دنیا مشهود و در پیشگاه پروردگار عذری بین تو و او باشد به سبب سرپرستی خوبی که از او کردی و نتیجه‌ای که از او گرفتی و کمکی جز از ناحیه خدا نیست.»
این روایت مسئولیت و وظیفه خطیر پدر و مادر را نسبت به فرزند خود بیان می‌کند و بر این نکته تاکید دارد که سرنوشت فرزند و خوب و بد شدن وی، به تربیت والدین بستگی دارد. والدین درباره‌ی سلامت رشد، تعلیم و تربیت فرزندان خود مسئول‌اند و در برابر تربیت خوب، پاداش و در برابر تربیت بد آنان کیفر خواهند دید.

تربیت کودکان

تربیت، امری بسیار مهم است و همگان بر اهمیت آن واقف هستند. نکته قابل توجه این است که تربیت فرزند را از چه زمانی باید شروع کرد؟ آیا وقتی از کودک خود رفتاری نامناسب دیدیم باید به فکر تربیت وی باشیم؟ خیر، خیلی زودتر از این‌ها باید به فکر تربیت فرزند باشیم. در واقع باید قبل از ازدواج به تربیت فرزند خود بیاندیشیم. اگر می‌خواهیم فرزندانی سالم و صالح داشته باشیم، باید در دوران جوانی و یا حتی نوجوانی با تهذیب نفس و اصلاح خود، زمینه مناسب برای تربیت فرزند را فراهم بیاوریم.
بر اساس قانون وراثت، به جز ویژگی‌های ظاهری، خلق و خو و رفتار و حالات باطنی نیز از پدر و مادر به فرزند ارث می‌رسد. این نکته بیانگر این امر مهم است که اگر خواهان فرزندی صالح و شایسته هستید، باید خود را اصلاح کنید و به دنبال نهادینه کردن صفات خوب در خود و دوری کردن از رذائل و زشتی‌ها باشید و در این باره به‌خاطر تاثیری که در فرزند و نسل خود دارید، مسئول هستید.
با توجه به این نکات، انتخاب همسری مناسب تاثیر فراوانی در تربیت فرزند دارد. هم‌چنین زمان انعقاد نطفه و دوران بارداری و شیردهی مادر نیز در تربیت نیک فرزند تاثیرگذار است. همه این‌ها زمینه‌ساز تربیت فرزند صالح و شایسته می‌شود. بعد از تولد کودک و برای دوره‌های سنی مختلف او نیز باید راه و روش مناسب تربیت را فراگرفت تا در شرایط مختلف رفتار مناسب با وی داشته باشید. بدین‌صورت می‌توان حق فرزند را ادا کرد.

ضرورت تربیت برای فضای مجازی

تا کنون درباره لزوم تربیت شایسته فرزندان نکاتی گفته شد. زندگی انسان دارای جنبه‌ها و ابعاد مختلفی است و به تبع آن تربیت نیز دارای ابعادی است که با توجه به همه ابعاد آن می‌توان فرزندی صالح و کامل تربیت کرد.
در تعلیم و تربیت کودک چند موضوع مورد توجه اسلام است:
1. معارف دینی مانند عقاید، اخلاق، قرائت، دانستن احکام و انجام عبادات.
2. ادب و مهارت‌های دفاعی.
3. ادب و مهارت‌های اجتماعی.
نکته دیگری که در تربیت به آن باید توجه کرد این است که فرزندان را نباید تنها با توجه به شرایط فعلی تربیت کرد بلکه باید آنان را برای زمان خودشان یعنی آینده تربیت نمود.
امام علی (علیه السلام) می‌فرمایند:
«فرزندانتان را بر آداب خود تربیت نکنید؛ چراکه آن‌ها برای - آینده و – زمانی غیر از زمان شما آفریده‌شده‌اند.»
امروزه در جامعه ما فضای مجازی به شدت گسترش یافته و در واقع زندگی افراد به آن گره خورده است. توجه به مطالب ذکر شده و اهمیت فضای مجازی در زندگی امروزه بیانگر ضرورت تربیت فرزندان برای فضای مجازی است. امروزه اگر می‌خواهیم مهارت‌های اجتماعی را به فرزندان خود آموزش دهیم، حتما یکی از ابعاد آن نحوه رفتار صحیح در فضای مجازی است. گسترش فضای مجازی و سهولت استفاده از آن باعث شده که متاسفانه فرزندان از سنین خیلی پایین وارد این فضا شده و با آن درگیر شوند. این امر، تربیت را با مشکلات فراوانی مواجه کرده‌است. اگر در این باره به موقع و هوشیارانه عمل نکنیم، فرزندانمان دچار آسیب‌های جدی می‌شوند. برای جلوگیری از این آسیب‌ها باید به فرزندان برای استفاده درست از این فضا، آموزش داده‌شود. البته لازم است که قبل از آن، والدین نیز آموزش‌های لازم را ببینند و در این مورد اطلاعات مناسب داشته باشند تا بتوانند راهنمای خوبی برای فرزندان خویش باشند.
شاید بتوان گفت دور نگه داشتن فرزندان از فضای مجازی راه حل مناسبی برای جلوگیری از آسیب‌های آن باشد؛ ولی در شرایط کنونی به نظر نمی‌رسد که این روش راه حل مناسبی باشد. البته تا یک سنی لازم است که کودکان از این فضا دور نگه‌داشته‌شوند؛ ولی بعد از آن با توجه به فراگیر شدن آن، دیگر نمی‌توان جلوی استفاده آنها را از فضای مجازی گرفت؛ بلکه باید استفاده صحیح را به آنان آموخت. تا ضمن استفاده از مزایای آن، از آسیب‌ها و خطرات احتمالی آن مصون بمانند.
یادمان نرود که تربیت فرزندان حق آن‌هاست و امروزه یکی از ابعاد مهم زندگی افراد، فضای مجازی است که کاملا با زندگی حقیقی انسان گره خورده‌است. از این رو می‌گوییم فرزندان خود را برای استفاده صحیح از فضای مجازی تربیت کنید.

روش‌های تربیت برای فضای مجازی

نقش پدر و مادر و الگو بودن آن‌ها در تربیت، امری غیر قابل انکار است. فرزندان به والدین خود علاقه فراوان دارند. برای یک کودک، والدینش بهترین آدم‌های زندگی او هستند و به آن‌ها اعتماد کامل دارد. پس هر کاری که والدین انجام دهند را بی‌شک کار درست می‌پندارد. کودک از همان ابتدا، پدر و مادر را الگوی خود قرار می‌دهد. بنابراین والدین مسئول هستند با رفتار مناسب خود، الگوی مناسبی به فرزند خویش ارائه دهند. اگر می‌خواهید فرزندتان در فضای مجازی رفتار درستی داشته‌باشد، بایستی خودتان در پنهان و آشکار رفتار درستی داشته‌باشید. اگر فرزندتان شما را بی‌وقفه در حال استفاده از فضای مجازی ببیند، این کار را صحیح پنداشته و تکرار می‌کند. هم‌چنین اگر بر فرض به دور از چشم فرزندتان رفتار غلطی در فضای مجازی داشته باشید، منتظر باشید که فرزندتان هم دور از چشم شما رفتار اشتباهی در فضای مجازی خواهد داشت. یادتان نرود که خداوند در همه حال ما را می‌بیند و افکار و حالات باطنی شما روی تربیت فرزندتان تاثیرگذار است.

یکی از روش‌های مناسب تربیت، هم‌دلی با فرزند است. با مهر و محبت با فرزند خود برخورد کنید. در این‌صورت او به‌ خوبی به حرف‌های شما گوش می‌کند. نگذارید بین شما و فرزندتان فاصله ایجاد شود که فرزندتان برای جبران تنهایی به فضای مجازی پناه ببرد. سعی کنید بهترین دوست فرزند خود باشید.

تربیت کودکان


گاهی دیده می‌شود که برخی والدین برای سرگرمی فرزندان یا اینکه وقت خود را آزاد کرده و به کارهای شخصی بپردازند، فرزندان را به سمت فضای مجازی سوق می‌دهند. این کار به‌خصوص برای کودکان با سن کمتر بسیار آسیب‌زا است. خردسالان را باید کامل از فضای مجازی دور نگه داشت. حتی گفته‌ می‌شود که کودک زیر دو سال تلویزیون نبیند و از گوشی‎های هوشمند استفاده نکند؛ چرا که آسیب‌های فراوانی دارد و مانع از رشد ذهنی سالم آن‌ها می‌شود. حال آن‌که می‌بینیم کودکان چه بسا بهتر از بزرگترها از گوشی استفاده می‌کنند. هرچند نگه‌داری و سرگرم کردن کودکان در فضای کوچک آپارتمان‌ها کاری دشوار است ولی نباید به‌خاطر راحتی خود، کودکان را با تلویزیون، موبایل یا تبلت سرگرم کرد. متاسفانه برخی والدین برای کودک خردسال خود تبلت تهیه می‌کنند تا با آن بازی کند و سرگرم باشد یا کودک را به تماشای تلویزیون دعوت می‌کنند تا آرام باشد و سروصدایی ایجاد نکند. بهتر است کمی از وقت خود را به بازی با کودک اختصاص دهیم تا هم او را از فضای مجازی دور نگه داریم و هم با این کار، به رشد سالم و تربیت صحیح او کمک کنیم. پیشنهاد می‌شود برای کودکان تبلت یا گوشی شخصی تهیه نشود تا هم کنترل و تربیت آنان آسان‌تر باشد و هم از خطرات این وسایل و فضای مجازی دور باشند.

تربیت کودکان


با بزرگتر شدن فرزندان، دیگر نمی‌توان او را فقط از فضای مجازی دور نگه داشت البته که هرچه کمتر در این فضا باشد، بهتر است؛ اما در این دوره باید استفاده صحیح را آموزش ببیند.
با فرزند خود همراه باشید. در استفاده از فضای مجازی فرزندتان را تنها نگذارید. با او همراه شوید تا ضمن کنترل مناسب وی، نحوه استفاده صحیح را به او آموزش دهید. البته همان‌طور که قبلا ذکر شد، ضروری است که خودتان نیز آموزش‌های لازم را ببینید و سواد رسانه‌ای خود را افزایش دهید. در این‌صورت بهتر می‌توانید فرزند خود را آموزش دهید. سعی کنید در این موارد از فرزندتان عقب نمانید.

بیان هشدارها و خطرات فضای مجازی نکته دیگری است که می‌تواند تاثیر گذار باشد. دراین باره با فرزند خود صحبت کنید. ضمن اینکه مزایا و خوبی‌های فضای مجازی برای او می‌گویید، خطرات و هشدارهای آن‌را هم به طور صریح برای او بیان کنید. مسائل و مشکلات را برای او واضح توضیح دهید و در این باره نظر او را هم جویا شوید تا به صحبت کردن علاقه‌مند شود. هم‌چنین از او بخواهید که اگر مشکلی برایش پیش آمد، ابتدا آن را با شما درمیان بگذارد. با رفتارتان به او اطمینان دهید که امین او و بهترین راهنمای او هستید.

تربیت کودکان


برای استفاده از فضای مجازی قانون بگذارید و در اجرای این قوانین جدی باشید. برای مثال درباره زمان استفاده از فضای مجازی صحبت کرده و قانون بگذارید. زمان استفاده فرزندتان را کنترل کنید و نگذارید از حدی که مشخص کرده‌اید، بیشتر شود. درباره چگونگی و نحوه استفاده نیز قانون بگذارید. دقت کنید که در اجرای این قوانین مقتدر باشید.
یکی از روش‌های موثر، تربیت خودکنترلی است. با توجه به وسایل و امکانات فضای مجازی، کنترل کردن فرزندان بسیار دشوار و تا حدی غیر ممکن است. امروزه یک گوشی و اینترنت که تقریبا همه جا در اختیار هست، کافی است تا اطلاعات فراوانی اعم از درست و غلط در اختیار آدمی قرار گیرد. وقتی فرزندتان سرگرم گوشی است، درواقع دسترسی آزاد به اطلاعات خواسته و ناخواسته دارد. این عوامل باعث می‌شود که کنترل کردن فرزند عملا غیر ممکن شود. بنابراین برای حل این مشکل باید فرزندتان را خود کنترل تربیت کنید. خود کنترلی ویژگی زیربنایی تنظیم رفتار افراد است. به عبارت دیگر فرزند در استفاده از فضای مجازی باید تقوا داشته باشد. برای این کار باید برای فرزند برنامه وآموزش‌های مخصوص داشت و هوشیاری و آگاهی او را بالا برد تا استفاده صحیح را بیاموزد. هم‌چنین تفکر انتقادی را در فرزند خود پرورش دهید. تفکر انتقادی باعث می‌شود که فرزندتان با هر چیزی که مواجه شود، ابتدا از خود بپرسد که این مطلب درست و قابل اعتماد هست یا خیر و به دنبال دلیل و مدرک باشد. با این روش هر مطلبی را که در فضای مجازی با آن روبه رو شود، درست و صحیح نمی‌پندارد و درباره آن فکر می‌کند.
در آخر بدانید که والدین بهترین الگو و کمک برای فرزندان هستند. پس با انتخاب سبک زندگی سالم و افزایش آگاهی خود، فرزندانتان را یاری کنید تا از فضای مجازی استفاده صحیح داشته‌باشند و گرفتار آسیب‌های آن نشوند.

نظرات

 
   
 
Captcha